Галоўная старонка Навіны Пра праект Кантакт Спасылкі Кнігі ў PDF/DJVU Канвэртар лацінкі Бібліяграфія
Шукаць:    
 
 толькі ў назьве   шукаць ва ўсіх    віртуальная клявіятура Уставіць беларускае "і" Уставіць у-кароткае (ў)
 
 
 

з-пад, прыназ. з Р. Спалучэнне з прыназ. з-пад выражае прасторавыя, аб'ектныя, генетычныя адносіны і адносіны спосабу дзеяння.

I. ПРАСТОРАВЫЯ АДНОСІНЫ.

1. Ужываецца пры абазначэнні прадмета ці месца (абмежаванай прасторы), знізу або з ніжняга боку якіх накіравана дзеянне, рух. Выбіцца з-пад снегу. Дастаць з-пад стала. Выцягнуць з-пад куста. Пыл курэў з-пад ног. Глядзець з-пад рукі. Зірнуць з-пад спушчаных павек. Сонца свеціць з-пад хмары.Закрасуюць з-пад снегу чырвоныя кветкі (М.Чарот). Дзве доўгія цёмна-русыя косы выбіліся з-пад чырвонай хустачкі (Я.Колас). І жаўранкі - недзе з-пад самага сонца (Я.Брыль). Выбіць з-пад ног грунт у праціўніка (Н.Ермаловіч).

2. Ужываецца пры ўказанні на кірунак руху з месца, якое знаходзіцца ў непасрэднай блізкасці ад прадмета, названага залежным словам. Выскачыць з-пад хвойкі. Прыбегчы з-пад лесу.З-пад пільні ўсе пайшлі дарогай паміж поля і лесу (К.Чорны).
// Ужываецца пры абазначэнні населенага пункта (горада, вёскі і пад.), з раёна якога хто-н. накіроўваецца, з'яўляецца, прыходзіць і г.д. Яська, гаспадар з-пад Вільні. Вецер гнаў ільдзіны з-пад Налібок.А быў сярод нас удалец такі, Марка Балук з-пад Цернішч (Я.Колас).

II. АБ'ЕКТНЫЯ АДНОСІНЫ.

3. Ужываецца пры ўказанні на прыладу, з дапамогай якой што-н. робіцца, ствараецца, атрымліваецца. З-пад разца паўзе стружка. Гукі льюцца з-пад смычка.Так з-пад яго пяра выходзілі новыя і новыя кніжкі паэзіі (В.Бурносаў).
// перан. Ужываецца пры ўказанні на вытворцу дзеяння. Выйсці з-пад яго рук.З-пад яго рук усё выходзіць вельмі спраўна (Я.Скрыган). Сілівон... выстругваў зуб'е для грабляў. Зубы выходзілі з-пад яго рук нібы точаныя (М.Лынькоў).
// перан. Ужываецца пры абазначэнні якасці чаго-н. шляхам указання на спосаб стварэння, на прыладу ці інструмент, з дапамогай якога што-н. было створана. Касцюм з-пад іголкі [г.зн. новы]. Як з-пад тапара [г.зн. дрэнна апрацаваны]. □ Гарнітур з-пад іголкі і кашуля з узорам на дзіва (П.Броўка).

4. Ужываецца пры абазначэнні якога-н. стану ці становішча, ад якога хто-, што-н. вызваляецца (звычайна ў спалучэннях з дзеясловамі выйсці, вырвацца, вызваліць, вызваліцца і пад. ці словамі з такім жа значэннем). Выйсці з-пад няволі. Уцячы з-пад расстрэлу. Вырвацца з-пад улады прыгоннікаў. Вызваленне з-пад панства. Узяць з-пад замка.Хацелася хутчэй выскачыць з-пад перастрэлкі позіркаў (С.Грахоўскі).

III. ГЕНЕТЫЧНЫЯ АДНОСІНЫ.

5. Ужываецца для характарыстыкі прадмета шляхам указання на былое прызначэнне яго як ёмішча чаго-н. Бутэлька з-пад малака. Біклага з-пад квасу. Бочка з-пад селядцоў. Вагоны з-пад вугалю.Недзе застаўся пад дажджом каля пустога вагона з-пад шчэбеню (С.Грахоўскі).

IV. АДНОСІНЫ СПОСАБУ ДЗЕЯННЯ.

6. У асобных спалучэннях ужываецца пры абазначэнні спосабу дзеяння. Украсці з-пад носу. Працавалі з-пад палкі. Вырас як з-пад зямлі. Даць параду як з-пад абуха. Глядзець з-пад лобу.Неяк усё сышлося адразу, як з-пад маланкі (К.Чорны). Адважыўся на смелы крок: з-пад носа кралю павалок! (Я.Колас). Глядзіць з-пад лоба, як воўк (прымаўка).

З-пад сучкі яйка ўкрасці - быць вельмі спрытным (звычайна пра злодзея). Лукаш табе з-пад сучкі яйка ўкрадзе (М.Лобан).
З-пад зямлі - 1. Дзесьці вельмі здалёку, глуха. Далёка, далёка, як з-пад зямлі, даносіўся сабачы брэх (Я.Колас). 2. (з дзеясловамі дастаць, прывесці, здабыць і пад.) Зрабіць што-н. амаль немагчымае. Таго Дрыля мусіш дастаць мне з-пад зямлі (К.Крапіва). А грошы будуць. Для вас з-пад зямлі дастану (К.Крапіва).

Тлумачальны слоўнік прыназоўнікаў   Тлумачальны слоўнік прыназоўнікаў
Галоўная старонка   Галоўная старонка
Даслаць ліст адміністратару Заўважылі недакладнасьць?
Паведаміце нам!
    (с) Электронная Энцыкляпэдыя, 2003-2019